1

1

Կան հոգեբանական, ֆիզիոլոգիական և  սոցիալական խնդիրներ, որոնց հայտնաբերումն ու կանխարգելումը պետք է իրագործվի երեխայի վաղ տարիքում:
Ուստի կարևոր է, որ մանկական հաստատություններում կամ նրանց կից գործի մասնագիտացված կառույց` հոգեբանի, լոգոպեդի և այլ ծառայություններով:
Ոչ բոլոր մանկական հաստատություններն ունեն կամ կարող են ունենալ նման մասնագիտացված կառույց: Փորձը ցույց է տալիս, որ նպատակահարմար է`  մի քանի մանկական հաստատությունների համար (3-4) գործի կենտրոնացված ծառայությունների մեկ համակարգ կամ համայնքային կենտրոն: Որպես մոդել կարող է ծառայել Երեխայի զարացման կենտրոնը (այսուհետ Կենտրոն)` հոգեբանի, լոգոպեդի, հատուկ մանկավարժի, մանկավարժի, արտթերապևտի, բժիշկ-առողջագետի, սոցիալական աշխատողի, սոցիոլոգի ծառայություններով, որը սպասարկում է «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրում իրականացվող մի շարք ծրագրերի, այդ թվում` «Հանրակրթական դպրոցներում նախապատրաստական ուսուցում» ծրագրին (այսուհետ` Ծրագիր), Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքին, Երևան քաղաքին:

Կենտրոնի շահառուներն են.

1. 1. կրթահամալիրի տարբեր ծրագրերի սովորողները, նախակրթարանների սաները և նրանց ծնողները

2. 2. համայնքի մանկապարտեզներ և այլ մանկական հաստատություններ հաճախող և չհաճախող երեխաները և նրանց ծնողները

3. 3. կրթահամալիրի դասավանդողները և դաստիարակները

4. 4. Ծրագրի՝ նախակրթարաններում չընդգրկված դաստիարակները

5. 5. ԲՈՒՀ-երի ուսանողները:

7. Կենտրոնն իրականացնում է`

8. աշխատանք հատուկ կարիքներով և նորմալ զարացումով երեխաների հետ

9. աշխատանք ծնողների հետ (անհատական և խմբային խորհրդատվություն, ինքնօգնության խումբ, մասնագիտացված իրազեկման սեմինար-քննարկումներ)

10. աշխատանք դասավանդողների և երեխաների հետ աշխատող այլ մասնագետների հետ (անհատական և խմբային խորհրդատվություն, ինքնօգնության խումբ, մասնագիտացված իրազեկման սեմինար-քննարկումներ):

12. Կենտրոնի խնդիրներն են`

13. ծնողների մանկավարժական իրազեկման սեմինարների անցկացում

14. երեխային, նրա ընտանիքին տարաբնույթ ծառայությունների մատուցում

15. նախադպրոցական հիմնարկների աշխատողների մասնագիտական զարգացման սեմինար-պարապմունքների կազմակերպում, խորհրդատվություն։

17. Կենտրոնումիրականացվող ծառայությունների գործունեության նկարագրություն

18. Մասնագետները յուրաքանչյուր աշխատանք տանելուց առաջ խորհրդակցում են ծնողի հետ և միայն նրա իմացությամբ  և համաձայնությամբ  սկսում աշխատանքը: Աշխատանքի ընթացքը, արդյունքները  քննարկվում են  ծնողի, անհրաժեշտության դեպքում՝ դասավանդողների հետ: Կենտրոնի մասնագետները համագործակցում են միմյանց հետ:
    
    Հոգեբանական ծառայության բովանդակությունը
    Հոգեբանը  աշխատում է հետևյալ ուղղություններով.

20. 1. հոգեբանական գիտելիքների լուսաբանում (ծնողներ, դասավանդողներ, դաստիարակներ)

21. 2. հոգեբանական ախտորոշում, հնարավոր խնդիրների կանխարգելում (երեխաներ)

22. 3. հոգեբանական շտկողական  աշխատանք (երեխաներ)

23. 4. հոգեբանական կոնսուլտացիա, խորհրդատվություն  (ծնողներ, դասավանդողներ, դաստիարակներ)

24. 5. Հոգեբանը անց է կացնում հոգեբանական դիտարկումներ, զրույցներ մանկավարժների, ծնողների հետ` պարզելու երեխայի մոտ առկա հոգեբանական խնդիրները, տեսակը:
    Երեխայի խնդրին ուղղված նախնական դիտարկումները հիմք են դառնում հետագայում հոգեշտկողական աշխատանքների համար, որոնք ձևակերպվում են նրա անհատական զարգացման ծրագրում` որպես կարճաժամկետ և երկարաժամկետ նպատակներ, քանի որ յուրաքանչյուր հոգեբանական ծագում ունեցող խնդիր կարող է ինչպես  արագ, այնպես էլ դանդաղ շտկման, վերականգնման  ուղի անցնել` կախված մի շարք պայմաններից: Հոգեբանը  յուրաքանչյուր երեխայի հետ աշխատանքը սկսելուց առաջ իր առջև նպատակ է դնում, ձևակերպում խնդիրները, դրանց լուծմանը հասնելու մեթոդները: Հոգեբանական աշխատանքների հիմքում ընկած են ժամանակակից հոգեբանական մոտեցումներ, նորագույն մեթոդներ (հեքիաթաթերապիա, խաղաթերապիա, արտ-թերապիա և այլն): Պարապմունքներն անց են կացվում ինչպես անհատական, այնպես էլ խմբային` ըստ կարիքի:
    Կենտրոնի հոգեբանը հատուկ կարիքներով և նորմալ զարգացումով երեխաների հետ աշխատում է ստորև թվարկված ուղղություններով.
    - երեխայի մտավոր և հոգեբանական զարգացման ախտորոշում
    - հիշողության, մտածողության, ուշադրության, խոսքի, ստեղծագործական ընդունակությունների զարգացում
    - դպրոցին նախապատրաստում
    - մանկական վախերի, բարձր տագնապայնության, մեկուսացվածության, հաղորդակցման մեջ դժվարությունների հաղթահարում
    - աշխատանք գերակտիվ, իմպուլսիվ, ագրեսիվ երեխաների հետ
    - ցածր կամ բարձր ինքնագնահատական ունեցող երեխաների հետ տարվող աշխատանքներ:

Արտթերապևտի ծառայության բովանդակությունը 

Արտթերապիան, որպես գործունեության միջոց ունենալով արվեստի տարրեր (հեքիաթ, նկարչություն, թատրոն և այլն), հենվում է հոգեբանական խոշոր տեսությունների վրա և չի կարող դիտվել հոգեբանությունից, հոգեթերապիայից անջատ: Արտթերապևտի աշխատանքը ուղղված է երեխաների՝ հարմարվողականության հետ կապվածդժվարությունների, հոգեբանական խնդիրների լուծմանը, որոնք արտահայտվում են վարքային խանգարումների տեսքով: Աշխատանքը տարվում է ազատ ստեղծագործական ընթացքով, ինչը թույլ է տալիս աշխատանքի մեջ ընդգրկել երեխաների, ովքեր շփման դժվարություններ ունեն, փակ են կամ շատ ակտիվ են, դժվարանում են կենտրոնանալ: Արտթերապիան հնարավորություն է տալիս երեխաներին բացահայտելու իրենց մեջ ստեղծագործելու կարևոր ու գեղեցիկ կարողությունը: Ցանկացած մանկական նկար, դերային կամ շարժողական խաղ, հորինած պատմություն թերապևտիկ լիցք ունի: Արտթերապևտը կազմակերպում է խմբային և անհատական պարապմունքներ: Խմբային աշխատանքները ամփոփվում են երեխաների նեկայացումով կամ ցուցադրությամբ:

Լոգոպեդի ծառայության բովանդակությունը

Լոգոպեդի աշխատանքը, ինչպես և հոգեբանինը, սկսվում է դիտարկումներից, որոնց արդյունքում հայտնաբերվում են  այդ մասնագետի ծառայության կարիքը ունեցող (հատուկ կարիքներով և նորմալ զարգացումով) երեխաներ։ Այնուհետև ծնողի հետ անց է կացվում խորհրդատվություն և  համաձայնության դեպքում  սկսվում է աշխատանքը:  Կատարվում է կարիքի նախնական գնահատում, որտեղ դրվում է կարճաժամկետ և երկարաժամկետ նպատակ` կախված երեխայի անհատականությունից և արատի բարդությունից: Պարապմունքներն անց են կացվում ինչպես անհատական, այնպես էլ խմբային` ըստ կարիքի: Ծնողական խորհրդատվությունների ժամանակ լոգոպեդը ծանոթացնում է ծնողներին այն աշխատանքներին, որոնք պետք է շարունակեն անել տանը։ Լոգոպեդական աշխատանքը շտկողական բնույթ ունի, սակայն որոշ դեպքերում մեխանիկական միջամտության անհրաժեշտություն է առաջ գալիս: Լոգոպեդը իր աշխատանքի ընթացքում օգտաործում  է բազմաթիվ դիդակտիկ նյութեր, զարգացնող խաղեր (լոտո, խճանկար և այլն):

Հատուկ մանկավարժի ծառայության բովանդակությունը 

Հատուկ մանկավարժը աշխատում է կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիքով երեխաների հետ (աուտիզմ, դաուն, մանկական ուղեղային կաթված, ուսումնական ունակութնունների խառը խանգարում, լսողության, տեսողության խանգարում, մտավոր հետամնացություն): Նախնական դիտարկումից հետո կատարվում է երեխայի գործունեության գնահատում. դասապրոցեսի ընթացքում, դասամիջոցին, անհրաժեշտության դեպքում նաև տանը դիտարկվում են միջանձնային հարաբերությունները, շփումը և այլն: Ծնողի անմիջական մասնակցությամբ կատարվում է կարիքի նախնական թիմային գնահատում: Ֆիքսվում է առաջընթացը և երեխայի զարացման աստիճանից կախված` որոշվում են հետագա անելիքները։ Ելնելով կարևորությունից` նպատակները փոխվում են: Աշխատանքը կատարվում է անհատական կամ խմբային: Սոցիալիզացման նպատակով խմբային աշխատանքի ժամանակ ներառվում են նաև նորմալ զարգացումով երեխաներ: Կիրառվում են խաղային թերապիայի, դերային խաղի մեթոդները: Անհատական աշխատանքի ընթացքում կիրառվում են ուշադրությունը, հիշողությունը, մտածողությունը, տրամաբանությունը, մանր և խոշոր շարժունակությունը զարգացնող խաղեր: Հատուկ մանկավարժը աշխատանքի ընթացքում կիրառում է  գունային ճանաչողությանը, երկրաչափական պարզ պատկերների, տարվա եղանակների, նկարչության, ձեռքի աշխատանքի զարգացմանը նպաստող հատուկ մեթոդներ:
Հատուկ մանկավարժը աշխատանքներ է տանում ծնողի և մանկավաժների հետ: Ապահովում է համատեղ աշխատանքի  արդյունավետությունը:

Առողջագետի ծառայության բովանդակությունը 
Առողջագետի ծառայությունը սպասարկում է երեխաներին , ծնողներին, դասավանդողներին, դաստիարակներին  և երեխաների հետ աշխատող այլ մասնագետների (բուժքույր, խոհարար և այլն):
Առողջագետը կազմակերպում է սեմինար-քննարկումներ, իրականացնում խորհրդատվություն, ժամանակ առ ժամանակ լինում է խմբասենյակներում` ծանոթանալու ընդհանուր սանիտարահիգիենիկ պայմաններին, երեխաների ֆիզիկական զարացման ցուցանիշներին:   

Սոցիալական աշխատողի ծառայության բովանդակությունը 
Սոցիալական աշխատողը աշխատանքներ է տանում հատուկ կարիքով և դժվար իրավիճակներում գտնվող երեխաների ու նրանց ընտանիքների հետ: Նա Կենտրոնի մասնագետների և դասավանդողների  դիտարկման միջոցով հայտնաբերված երեխաների մասին նախնական տեղեկություն է ստանում, որից հետո տնայցերի, Կենտրոնում կազմակերպվող ծնողական հանդիպումների միջոցով հավաքում է համապատասխան տեղեկատվություն երեխայի ֆիզիկական, մտավոր, հոգեկան, սոցիալական զարգացնամ մասին, ինչը մեծապես  օգնում է երեխայի հետ տարվող մասնագիտական աշխատանքներին: Սոցիալական  աշխատողը ծնողների հետ պարբերաբար կազմակերպում է իրազեկման սեմինար-քննարկումներ, որտեղ քննարկվում են երեխայի խնամքի, դաստիարակության և զարգացման առանձնահատկությունների մասին հարցեր, հրավիրում է տարբեր ոլորտի մասնագետների` քննարկելու ծնողներին հուզող հարցեր: Նպաստում է ծնողական ինքնօգնության խմբերի ձևավորմանը, ուր հիմնականում ներգրավված են հատուկ կարիք ունեցող երեխաների ծնողները: Այդ խմբերը հնարավորություն են տալիս ծնողներին քննարկելու  իրենց հուզող զանազան հարցերը և խնդիրները, պատմելու իրենց մտահոգությունները, կատարելու փորձի փոխանակում: Սոցաիալական շխատողը հետաքրքրվում է երեխայի հաջողություններով, զրուցում դասավանդողների հետ, պարզում, թե ինչ դժվարություններ են առաջ գալիս  երեխայի հետ աշխատելիս: Այդ խնդիրների շուրջ նրանց համար կազմակերպում  սեմինարներ, անհրաժեշտության դեպքում հրավիրում  այլ մասնագետների:

Սոցիոլոգի ծառայության բովանդակությունը
Սոցիոլոգի ծառայությունը սպասարկում է կրթահամալիրում իրականացվող  տարբեր ծրագրերի: Ապահովում է կապը հասարակության հետ: Կազմակերպում է հարցումներ, հարցազրույցներ ծնողների, դասավանդողների և երեխաների հետ աշխատող այլ մասնագետների հետ, որոնց ընթացքում ճշտում է նրանց կարիքները, վերաբերմունքը կրթահամալիրում իրականացվող տարբեր ծրագրերի, Կենտրոնում տարվող աշխատանքների նկատմամբ, գրանցում է առաջարկները: Վերլուծված արդյունքների հիման վրա իրականացվում են համապատասխան աշխատանքներ, ճշտվում է հետագա անելիքների շրջանակը:  Կատարում է մոնիթորինգային հարցումներ, հարցազրույցներ նաև  դիտարկումներ, որոնց միջոցով չափվում էկրթահամալիրում  իրականացվող գործընթացը:
Սոցիոլոգը մշակում է հասարակության հետ կապի հաստատաման և ինֆորմացիայի հավաքման առավել արդյունավետ մեխանիզմներ, երեխային  դիտարկելու, նրա մասին ինֆորմացիա հավաքարելու ձևեր:
Սոցիոլոգը դասավանդողների և երեխաների հետ աշխատող այլ մասնագետների համար կազմակերպում է մասնագիտական սեմինարներ, սեմինար-քննարկումներ, նրանց ծանոթացնում ուսումնասիրությունների արդյունքներին: